Protestantse Gemeente Twello

Zoeken

Bijbeltekst van de dag

DagelijksWoord.nl

stellingendeurTijdens mijn ‘pelgrimstocht’ stond ik in juni voor de stellingendeur van de Slotkerk in Wittenberg. De 95 stellingen die Luther op 31 oktober 1517 op de deur zou hebben geslagen gelden als het begin van de Reformatie en de scheuring van de westerse christenheid. Mijn vriend maakte echter meteen duidelijk dat van directe verbondenheid met Luther geen sprake kon zijn. De kerk van Luther is in de 18e eeuw verwoest bij een bombardement…

Om de stellingen van Luther te begrijpen moet je een beetje bekend zijn met de wereld van de late middeleeuwen. Om vrijspraak van (kleine) zonden te krijgen konden mensen aflaten kopen, zodat zij niet in het vagevuur zouden belanden, het tussengebied tussen de hel en de hemel. Deze aflaten waren een mooie bron van inkomsten voor onder anderen de paus, die er de Sint-Pieterskerk in Rome van liet bouwen. Gaandeweg kon je met zo’n aflaat niet alleen je eigen boetedoening (van bijna alle zonden) afkopen, maar ook die van gestorvenen.
Je ziet in de stellingen dat Luther nog niet twijfelde aan het gezag van de paus (stelling 50: als de paus werkelijk zou weten hoe de aflaatpredikers de mensen afpersten…), aan het nut van de boetepraktijk en zelfs niet aan (het bestaan van) het vagevuur. Hij heeft echter moeite met twee zaken die hij in de pastorale praktijk (de biechtstoel) ervaart:

  • De aflaat houdt mensen af van waar het God echt om gaat. Immers: wie werkelijk berouw over zonde heeft krijgt al vrijspraak van zonden zonder aflaat (36). Tegenover de afkoop plaatst Luther de genade van God (62) en de barmhartigheid van het kruis (68).
  • Ook heeft Luther oog voor de sociale gevolgen van de aflaat. Mensen die niet rijk zijn kunnen beter hun geld gebruiken voor wat ze thuis nodig hebben en ‘het in geen geval aan aflaten verkwisten.’ (46). En het doen van ‘werken van liefde’ (geven aan armen of lenen aan behoeftigen) is beter dan het kopen van aflaten (43, 44).

Luther wilde een gesprek in de kerk. Dat gesprek is er helaas niet gekomen. Wel kwam er van de zijde van kerkelijke gezagsdragers kritiek, niet op Luthers visie op de aflaat, maar dat hij de kerkelijke en de pauselijke autoriteit had aangevallen. En zo kwam het tot een scheuring van de christenheid. Luther heeft die nooit beoogd, noch gewild.
Wij leven in een andere tijd. De secularisatie heeft de scherpe kanten van de tegenstellingen tussen rooms-katholieken en protestanten afgeslepen. Misschien kunnen we nu, 500 jaar later, samen (verder) praten over de zaken die Luther te berde bracht:
Hebben wij nog steeds die neiging om de toe-komst veilig te stellen voor onszelf en onze gelief-den? Kan het geloof in (de genade en goedheid van) God ons perspectief veranderen en andere zekerheid geven? Zijn er nog steeds mensen of fondsen die schijnzekerheid verkopen (en daar zelf beter van worden)? En, niet minder belang-rijk, hoe ziet de toekomst er uit voor andere (kwetsbare) mensen? Zijn zij ook veilig in deze wereld? Gaat hun lot ons ook aan?

ds. Menno Valk